Afganistan’da burka zorunluluğu: ‘Bu ülkede kadın olmak bir suç gibi’

Kabil‘de yaşayan Soraya, devamlı yapmış olduğu şeklinde alışveriş amacıyla mağazaları gezerken, bir şeylerin eş olmadığını fark etti.

Hanım giyim mağazalarında nöbet tutan Taliban üyeleri satılan yapıtları ve terzilerin diktiği kıyafetlerin uzunluğunu denetim ediyordu.

Taliban’ın 7 Mayıs’ta burka zorunluluğunu seneler sonrasında geri getirmesi, bir tek Soraya değil oldukça sayıda Afgan hanımda endişeye niçin oldu.

Taliban yetkilileri örtünme zorunluluğunun yalnızca “öneri” niteliği taşıdığını söylese de, bu kaideye uymayanları cezalandırmak amacıyla aşamalı olarak atılacak kimi zaman adımlar da deklare etti.

Mağaza maliki Soraya, 1990’lı yıllarda Taliban yönetimindeki Afganistan’da bayanlara uygulanan yasaklara benzeyen tarzda burka giymeye zorlanacağına inanmakta başından beri zorlanmış.

“Gittiğim terzi bile onunla konuşmadan ilkin yüzümü örtmemi istedi” diyen Soraya, sokakta birilerinin ona yaklaşıp örtünmesini istemesinin onu üzdüğünü tabir ediyor.

Taliban, geçen senenin Ağustos ayında Afganistan’ın kontrolünü tekrardan ele geçirmesinden bu yana bayanların özgürlüğünü kısıtlayan bir takım sınırlama getirdi.

Hanımefendilerin devlet kuruluşlarında emek vermesi, kız evlatlarının ortaokul ve liselerde eğitim görmesi ve yanında adam refakatçi olmadan 72 km.’den çok gezi etmesi yasaklandı.

Kimi zaman bayanlara bakılırsa Taliban’ın getirmiş olduğu burka zorunluluğu, bayanların özgürlüğüne amacına yönelik saldırıların sonuncusuydu.

Taliban’ın dönüşü sonrası işini kaybeden ve maddi güçlükler yaşadığını dile getiren Sana, “Sanki Afganistan’da hanım olmak bir suçmuş şeklinde” diyor.

“Giyeceğim giysileri iyi mi seçtiklerinin benim amacıyla bir ehemmiyeti yok, ben aslına bakarsanız konutumdan çıkamıyorum ki” diyen Sana, ülkedeki husus amacıyla “umutsuz olay” nitelemesini yapıyor.

Afgan bayanların bir çok halihazırda değişik şekillerde örtünüyordu sadece Taliban’ın getirmiş olduğu son sınırlamalar dahil olmasında bayanların gözler dahil yüzünün hepsini ve bütün vücudunu örttüğü burkaları giymesi başvuru ediliyor.

Hanımefendilerin giysilerini denetim edenler ise, çoklukla “mahrem” adında olan, çoğu zaman kadının eşi ya da yakın hısmı olan adam refakatçiler. Refakatçiler yakını olan hanımefendileri böyle denetim etmedikleri takdirde bakanlığa çağrılabiliyor, 3 güne yakın hapis cezası alabiliyor ya da duruşma salonu önüne çıkarılabiliyor.

Taliban yönetimi altındaki hayatın bu yükünü göğüsleyen kimi zaman hanımefendiler, güvenliklerini de tehlikeye atarak seslerini yükseltmeye başladı.

Kabil’de bir topluluk hanım bu hafta düzenledikleri protesto gösterisinde geleneksel Afgan giysileriyle sokağa çıkarak Taliban’ın burka zorunluluğu getirmesine reaksiyon gösterdi.

Protestoculardan Maryam, “Son 8 ayda Taliban giysilerimizi denetlemekten diğer bir çalışma yapmadı. Ülkede siyasal ve ekonomik dengesizlik varken Taliban bu sorunları çözmeye öncelik vermiyor” diye konuşuyor.

BBC’ye konuşan kimi zaman protestocular, Salı günü şov düzenlemek amacıyla sokağa indiklerinde Taliban yetkililerince durdurulduklarını söylüyor.

Bu göstericilerden Hajira, Taliban’ın “cep telefonunu aldığını, iki saat onu ayakta beklettiğini ve onları emniyete götürmekle tehdit ettiğini” belirtiyor.

Taliban, BBC Afgan Servisi’nin bu vakayla alakalı görüş talebine ise cevap vermedi.

Kabil’de yaşayan hanım hakları savunucusu Anuşah da sessiz kalmamayı seçen kadınlardan biri.

Burka zorunluluğu getirilmesinden bigün sonrasında 12 yaşına sahip evladı ile şehrin en çok fazla kişinin olduğu yerlerine, hep giydirilmiş olduğu ve yüzünü gösteren giysileriyle giden Anuşah, Taliban üyeleri ile karşılaşıp böyle onlara alan okumayı amaçladığını konu alıyor.

Şahsını tanrısız olarak tanımlayan Şehba ise, giysisine amacına yönelik bütün baskılarla savaşacağını söylüyor.

Üniversite yolunda Taliban yetkililerinin doğru giysisi giymediği nedeni öne sürülerek durdurduğu hanım, “Havanın sıcak bulunduğunu söyleyip onu ikna etmeye çalışsam da, yüzümü örtmem amacıyla ısrar ettiler” diye konuşuyor.

Yalnız Taliban yönetiminin değil, ailesinin adam üyelerinin baskılarıyla da savaşım ettiğini dile getiren Şehba, “İki cephede birden savaşıyorum. Korkuyorum fakat buna karşı savaşmaktan diğer seçeneğim yok” diye de ekliyor.

Şehba bir tek örtünme mevzusunda değil gezi mevzusunda da baskı görüyor.

İran’da bir yüksek lisans programına katılmak amacıyla burs meydan sadece yanında adam refakatçi olmadığı amacıyla tayyareye binemediğini dile getiren genç hanım, “İran’a giderken yanımda kimseyi götüremeyeceğimi Taliban’a izaha çalıştım fakat dinlemediler” diye devam ediyor.

Taliban’ın Mart ayında getirmiş olduğu sınırlamalar dahil olmasında bayanların iç ve dış uçuşlarda yanında bir adam refakatçi olması koşul.

Bir zaman ablası ile birlikte gezi ederek toplumsal hizmetler uzmanı olarak çalışan hanım, hanenin dışına çıkıp iş sahibi olabilmek amacıyla aslına bakarsanız uzun zaman ailesine karşı savaşım vermiş.

Bir yaşlarındayken babasını kaybeden ve adam refakatçisi olmadığı amacıyla hareketleri kısıtlanan Şehba, geleceği mevzusunda kaygılı.

Feriştah, bu hafta üniversite hocalarından, o ve hanım derslik dostlarını Taliban’ın taze giyim kurallarına uymaları mevzusunda uyaran bir uyarma mektubu almış.

Adam yakını olmadığı amacıyla Taliban’ın evine baskı yapmasından korkan Feriştah, “Birazcık daha örtüneceğim fakat Taliban’ın istediği kadar değil” diyor.

Şehba’nın kimi zaman derslik yoldaşları ise, babalarından “neticeleri fena olur” şeklinde ikazlar aldıkları amacıyla tümüyle örtünmeye yargı vermiş.

Herat Üniversitesi mezunu Necma, internasyonal topluma Taliban’a karşı hanım hakları mevzusunda daha çok baskı yapması amacıyla çağrıda bulunuyor.

“Bu şapşal kurallara boyun eğmekten diğer devam olmadığı amacıyla kendimi zayıf hissediyorum” diyen Necma şöyleki devam ediyor:

“Vaziyetin kötülüğünü size anlatamam. Bizi kafese koyuyorlar.”


BBC Afgan Servisi’nden Alya Farzan‘ın katkılarıyla…

Havadiste yer edinen bayanların adları güvenlikleri sebebiyle değiştirilmiştir.


BBC

Afganistan, Taliban, Kabil, Afgan, Yerküre, Bilgiler

Son Dakika Haberleri

BENZER HABERLER

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz